Nieuwkomers aan het werk en taal

Cursusaanbod Volwasseneneducatie
Het cursusaanbod volwasseneneducatie is toegankelijk voor alle volwassen inwoners van de arbeidsmarktregio Groot-Amsterdam zonder inburgeringsplicht. In opdracht van de gemeente voeren verschillende taalscholen dit cursusaanbod taal en digitale vaardigheden uit. Deze lessen worden gegeven door een gecertificeerde taaldocent. Een deel van het gemeentelijke taalcursusaanbod richt zich specifiek op werk en scholing. Als werkgever kunt u een individuele werknemer uit Groot-Amsterdam aanmelden voor het taalaanbod van de gemeente Amsterdam. 

Op maat taaltrajecten
Bij een bestaande groep anderstalige werknemers of potentiële anderstalige werknemers kan de gemeente meedenken over de mogelijkheden van het inzetten van een taaltraject op maat voor anderstaligen. Deze groep moet minimaal uit 8 deelnemers bestaan. 

Contact: basisvaardigheden@amsterdam.nl  

Inburgeraars worden op basis van hun leervermogen, opleiding in het land van herkomst en wensen ingedeeld in één van de volgende inburgeringsroutes: 

• Zelfredzaamheidsroute: gericht op participatie en zelfredzaamheid.  In deze route volgt de inburgeraar 800 uur taalles en doet daarnaast 800 uur aan participatieactiviteiten, dit kan in de vorm van betaald werk.
• Onderwijsroute: heeft als doel om een mbo3-, mbo4-, hbo- of wo-opleiding te gaan volgen. In deze route zijn deelnemers intensief bezig met taalscholing naast de voorbereidende vakken voor hun opleiding. Deze route is daarom vaak lastig te combineren met betaald werk.
• B1-route mbo: heeft als doel om een mbo-opleiding te gaan volgen. In deze route zijn deelnemers intensief bezig met taalscholing naast de voorbereidende vakken voor hun mbo1- of mbo2-opleiding. Deze route is daarom vaak lastig te combineren met betaald werk.
• B1-route: heeft als doel om na drie jaar het B1-taalniveau te hebben behaald. In deze route zijn deelnemers ongeveer drie dagdelen per week bezig met hun taalscholing. In theorie zou iemand ongeveer 24 uur per week beschikbaar zijn voor betaald werk

Begeleiding 
Een gemeentelijke klantbegeleider begeleidt alle inburgeringsplichtige inwoners van Amsterdam die vallen onder de Wet inburgering 2021 bij het volgen van taallessen 

Betaling /kosten  

• Voor statushouders die onder de Wet inburgering 2021 vallen, wordt het cursusaanbod volledig door de gemeente bekostigd. Hiervoor heeft de gemeente onderwijs ingekocht.   
• Statushouders die onder de Wet inburgering 2013 of 2007 vallen, moe(s)ten dit zelf bekostigen, eventueel met een lening van DUO. Ook gezinsmigranten moeten hun inburgering zelf betalen.  

De mogelijkheden van taalscholing per doelgroep samengevat. Per doelgroep hebben we ook de aandachtspunten samengevat. 

Asielzoekers zijn personen die asiel hebben aangevraagd. De persoon vraagt bescherming als vluchteling en wacht op de beslissing van de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND) om in Nederland te verblijven. Zolang de procedure loopt, hebben asielzoekers het recht om in het land te verblijven. Asielzoekers worden opgevangen door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) 

Verblijf
Asielzoekers hebben wettelijk recht op opvang, begeleiding, noodzakelijke middelen voor levensonderhoud en toegang tot medische zorg.  

Toegang tot de arbeidsmarkt 

• Asielzoekers mogen betaald werken nadat ze 6 maanden in de asielprocedure zijn.
• Werkgever moet zorgen voor de tewerkstellingsvergunning (TWV). De aanvraag loopt via het UWV. De TWV wordt afgegeven aan een specifieke werkgever, voor een specifieke werknemer en taak. Het UWV controleert bij de beoordeling van de TWV of de werkgever een arbeidscontract met marktconforme arbeidsvoorwaarden biedt. 
• Ze hebben inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP) nodig voor een BSN. Dit kan met voorrang op vertoon van een ontvangstbevestiging van het UWV van de aanvraag tewerkstellingsvergunning (TWV). 
• Hebben een geldig W-document nodig (identiteitskaart). Achter op deze kaart staat dat zij alleen mogen werken met een TWV. 
• Regeling eigen bijdrage asielzoekers (Reba) is van toepassing. Asielzoekers moeten een eigen bijdrage aan het COA betalen als zij inkomen ontvangen. 
• In Amsterdam is in februari 2025 een pilot gestart waarin de gemeente Amsterdam, in samenwerking met COA, UWV en WSP, asielzoekers naar werk begeleidt. 
• Asielzoekers mogen naast betaald werk ook vrijwilligerswerk doen. Stages en werkervaringsplaatsen zijn in principe niet toegestaan.

Inburgering
Asielzoekers zijn niet inburgeringsplichtig zo lang ze nog geen verblijfsvergunning hebben. Hierdoor zijn zij vaak fulltime beschikbaar voor betaald werk. 

Mogelijkheden taalscholing 

• De mogelijkheden voor taalscholing zijn beperkt. 
• Asielzoekers kunnen gebruik maken van taalscholing die op sommige COA-locaties wordt aangeboden of van het aanbod bij vrijwilligersorganisaties, waar vaak lange wachttijden bestaan.  

Ondersteuning en tips voor werkgevers
De TWV-aanvraag verloopt via het UWV, kijk voor meer informatie op hun website. Door Ben en Jerry’s is een toolkit met stappenplan ontwikkeld voor het aanvragen van een TWV.  

Vanuit o.a. VNO-NCW en MKB-Nederland is de website Nieuwkomers – NLwerktaanwerk geïnitieerd met informatie voor werkgevers. 

Statushouders zijn personen met een door Nederland erkende vluchtelingenstatus.   Asielzoekers worden statushouders op het moment dat ze een verblijfsvergunning krijgen. 
De verblijfsvergunning wordt afgegeven voor een periode van 5 jaar – daarna kan een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd worden aangevraagd. 

Verblijf
Statushouders worden aan een gemeente gekoppeld, de gemeente voorziet in huisvesting. Door woningtekort zijn er lange wachttijden en verblijven statushouders vaak nog lang op een COA-opvanglocatie. 

Toegang tot de arbeidsmarkt 

• Statushouders zijn in bezit van een (tijdelijke) verblijfsvergunning, waarmee ze dezelfde rechten en plichten op de arbeidsmarkt hebben als andere Nederlanders die werken.
• Ze hebben een BSN nodig.
• Statushouders zijn inburgeringsplichtig (zie hieronder). Via het inburgeringstraject kan 1 gratis diplomawaardering worden aangevraagd bij IDW (internationale diplomawaardering), dit loopt via de klantbegeleider van de gemeente. 
• Als een statushouder nog in een opvanglocatie woont en daarnaast ook werkt, dan is ook voor hen de regeling eigen bijdrage (Reba) van toepassing. 
• Statushouders kunnen onder de Participatiewet vallen, in dat geval kan de gemeente re-integratie-instrumenten inzetten. 
• In Amsterdam loopt een pilot (Startbanen) waarbij de gemeente statushouders begeleidt die nog op een COA-locatie verblijven, op zowel inburgering als toeleiding naar werk. De gemeente werkt hierbij samen met COA en het Werkcentrum. 

Inburgering 

• Statushouders die vanaf 1 januari 2022 inburgeringsplichtig zijn geworden, vallen onder de Wet Inburgering 2021. De inburgeringsplicht betekent dat zij binnen 3 jaar het inburgeringsexamen moeten hebben afgerond. Het streven is dat zij taalniveau B1 behalen. Zij worden hierbij begeleid door een klantbegeleider van de gemeente.  
• Naast het leren van de taal is ook participatie een belangrijk onderdeel van de inburgering. Het is afhankelijk van de leerroute en andere factoren (zoals gezondheid, gezinssituatie etc.) in welke mate en op welk niveau iemand betaald werk kan doen.  
• Betaald werk is over het algemeen het beste te combineren met de inburgering voor mensen die de B1-route volgen; deze deelnemers hebben drie dagdelen per week verplichte lessen en zijn ongeveer 16-24 uur per week beschikbaar voor werk. In de zelfredzaamheidsroute is betaald werk ook goed mogelijk. Hier kan het onderdeel zijn van de verplichte 800 participatie-uren. 
• Voor statushouders die nog onder de Wet Inburgering 2013 vallen is het streven om de inburgering op A2-niveau te behalen. Deze groep is zelf verantwoordelijk voor het behalen van de inburgering. 

Mogelijkheden taalscholing
Statushouders volgen taallessen als onderdeel van hun inburgeringstraject. Zodra zij niet meer inburgeringsplichtig zijn doordat ze aan de plicht voldaan hebben of omdat zij ontheffing hebben gekregen, kunnen zij gebruik maken van het gemeentelijke cursusaanbod Volwasseneneducatie. 

Ondersteuning en tips voor werkgevers
Voor statushouders kunnen verschillende middelen worden ingezet, denk aan:  

• Loonkostensubsidie 
• Proefplaatsing 
• Leerstage 
• Begeleiding door een jobcoach 
• Subsidie ondersteuning werkgever inzet statushouders (SOWIS) 
• In deze handreiking staan praktische tips voor het begeleiden van statushouders op de werkvloer. 
• Taalbuddy’s op het werk via Het begint met taal. 
• Harrie-training voor collega’s van statushouders. 

Gezinsmigranten zijn personen met een niet-Nederlandse nationaliteit die naar Nederland verhuizen om bij hun partner of familielid te komen wonen. Gezinsmigranten van buiten de Europese Unie zijn inburgeringsplichtig. Gezinsleden van EU-burgers niet.  Zij kunnen gebruik maken van het aanbod volwasseneneducatie.   

Verblijf
Is afhankelijk van het verblijfsrecht van de (Nederlandse) partner. 

Toegang tot de arbeidsmarkt 

• Zijn in bezit van een (tijdelijke) verblijfsvergunning, waarmee ze dezelfde rechten en plichten op de arbeidsmarkt hebben als andere Nederlanders die werken. 
• Hebben een BSN nodig.
  Zijn inburgeringsplichtig en moeten verplicht een module Arbeidsmarkt & Participatie volgen, als onderdeel van hun inburgering, met het doel om deel te nemen aan de samenleving via werk of participatie. 
• Hebben in de regel geen recht op een uitkering van de Participatiewet (Pw), omdat hun partner voldoende moet verdienen om een gezinsmigrant over te laten komen en vervolgens te onderhouden. 

Inburgering 

• Gezinsmigranten van buiten de EU moeten verplicht inburgeren. Gezinsmigranten die na 1 januari 2022 inburgeringsplichtig werden vallen onder de Wet inburgering 2021 en krijgen begeleiding van de gemeente bij hun inburgering.
• Voor alle gezinsmigranten geldt dat zij hun inburgeringstraject zelf moeten organiseren en betalen. 

 Mogelijkheden taalscholing 

• Gezinsmigranten van buiten de EU mogen geen gebruik maken van het cursusaanbod volwasseneneducatie. De gemeente Amsterdam kan een uitzondering maken voor taaltrajecten op de werkvloer en taaltrajecten op de basisschool. 
• Gezinsmigranten moeten hun inburgeringscursussen zelf bekostigen, hiervoor kunnen ze gebruik maken van een lening van DUO. 

Ondersteuning en tips voor werkgevers 

• Informeer naar mogelijkheden voor ondersteuning van gezinsmigranten bij het Werkcentrum. 

Oekraïense ontheemden zijn gevlucht voor oorlog en geweld, maar hebben een status die afwijkt van andere vluchtelingen.   

Verblijf
De Richtlijn Tijdelijke Bescherming geeft aan Oekraïense ontheemden in Nederland recht op opvang, medische zorg en onderwijs voor minderjarigen. Deze richtlijn geldt op dit moment tot en met 4 maart 2027. 

Toegang tot de arbeidsmarkt 

• Vluchtelingen die onder de Richtlijn tijdelijke bescherming Oekraïne vallen, mogen betaald werk doen in Nederland zonder werkvergunning. De werkgever heeft wel een meldplicht bij UWV bij het in dienst nemen. Oekraïense werknemers hebben in Nederland dezelfde rechten als een Nederlandse werknemer. 

Let op: Er verblijven ook niet-Oekraïners met een tijdelijke Oekraïense verblijfs-vergunning in Nederland, zogenaamde ‘derdelanders’. Vooralsnog mogen zij werken in Nederland. Controleer op de website van de IND de laatste informatie. 

• Oekraïense vluchtelingen kunnen een diplomawaardering aanvragen bij de organisatie IDW (internationale diplomawaardering). Dit duurt maximaal 4 maanden. Sinds 1 januari 2025 is dit niet meer gratis voor Oekraïners. Een diplomawaardering kost €148,83. 

Inburgering
Oekraïense ontheemden hoeven niet in te burgeren.   

Mogelijkheden taalscholing
Oekraïense ontheemden kunnen gebruik maken van het cursusaanbod volwasseneneducatie. Op dit moment kunnen Oekraïners met voorrang starten met een cursus.   

Ondersteuning en tips voor werkgevers 

• Vanuit de Werkdesk Oekraïne van het Regionaal Werkcentrum worden regelmatig bemiddelingsactiviteiten tussen Oekraïners en werkgevers georganiseerd. 
  Voor contact: Regionaal Werkcentrum Groot-Amsterdam: info@werkcentrumgrootamsterdam.nl

• Op de website van NLwerktaanwerk staat veel relevante informatie voor werkgevers. 

Naast bovengenoemde doelgroepen zijn er nog andere groepen anderstalige inwoners. Dit zijn bijvoorbeeld partners van kennis- of arbeidsmigranten, Europese gezinsmigranten of oud-inburgeraars. Deze doelgroepen zijn minder goed bij de gemeente in beeld, omdat de gemeente geen wettelijke taak of bevoegdheden voor hen heeft. Het verblijfsrecht verschilt per doelgroep. Voor de meeste meegekomen partners is dit afhankelijk van het verblijfsrecht van de partner. Zij mogen werken in Nederland.

De mogelijkheden voor deze doelgroep voor deelname aan het gemeentelijke taalaanbod zijn door beperkte capaciteit afhankelijk van hun persoonlijke situatie. De gemeente Amsterdam geeft momenteel voorrang aan bepaalde doelgroepen, zoals bijstandsgerechtigden, minima, analfabete en laagopgeleide inwoners en inwoners die taalscholing nodig hebben voor omscholing naar een cruciale tekortsector.